22 września 2026 roku w Zespole Szkół Rolniczych Centrum Kształcenia Zawodowego w Pszczelej Woli odbyło się uroczyste otwarcie wystawy Instytutu Pamięci Narodowej „Wołyń 1943. Ofiary, relacje, miejsca pamięci”. Ekspozycja stała się jednym z ważnych punktów uroczystości historyczno-patriotycznej „Dzielny żołnierz, wspaniały pedagog. Wspomnienie o śp. prof. Leonie Karłowiczu”, poświęconej pamięci żołnierza 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, pedagoga oraz człowieka szczególnie zasłużonego dla Pszczelej Woli.

Uroczystego otwarcia wystawy dokonała dr Wioletta Woś z Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie, reprezentująca podczas wydarzenia dr. Roberta Derewendę – Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie.

O idei, przesłaniu oraz zawartości ekspozycji opowiedział również jej współautor dr Paweł Sokołowski z Oddziału IPN w Lublinie. Autorem wystawy, obok dr. Pawła Sokołowskiego, jest także dr Leon Popek – badacz od wielu lat zajmujący się historią Wołynia i upamiętnianiem ofiar zbrodni wołyńskiej.

Historia opowiedziana przez ludzi i miejsca

Wystawa „Wołyń 1943. Ofiary, relacje, miejsca pamięci” w szczególny sposób przybliża dramat polskiej ludności Wołynia. Nie ogranicza się jedynie do przedstawienia dat, wydarzeń i danych historycznych. Historię pokazuje poprzez konkretne miejscowości, losy ludzi, relacje świadków oraz miejsca pamięci, które do dziś pozostają materialnym świadectwem tragedii.

Na planszach można zobaczyć współczesne fotografie wybranych miejsc upamiętniających ofiary zbrodni wołyńskiej – pomniki, krzyże i nagrobki znajdujące się na terenach przedwojennego województwa wołyńskiego, również w miejscach polskich wsi i osad, które dziś już nie istnieją. Część upamiętnień znajduje się na dawnych cmentarzach parafialnych, rzymskokatolickich i prawosławnych.

Poprzez te miejsca autorzy wystawy przedstawiają okoliczności tragicznych wydarzeń oraz losy polskich mieszkańców Wołynia. Przywołane zostały historie konkretnych osób – między innymi nauczycieli, duchownych i mieszkańców wołyńskich miejscowości, których życie zostało brutalnie przerwane.

Szczególną wartością ekspozycji jest jej oparcie na materiałach źródłowych. Prezentowane historie zostały wzbogacone między innymi o informacje pochodzące z kolejnych tomów monumentalnego wydawnictwa „Dokumenty zbrodni wołyńskiej”, opracowywanego przez badaczy Instytutu Pamięci Narodowej. Wystawa łączy więc świadectwo miejsc, fotografie, dokumenty i wyniki wieloletnich badań historycznych.

Niektórym prezentowanym miejscom towarzyszą również rekonstrukcje graficzne wołyńskich kościołów sprzed 1939 roku, pozwalające zobaczyć świat, który w wyniku wojny, zbrodni i powojennych zmian granic bezpowrotnie przestał istnieć.

Szczególna wystawa w szczególnym miejscu

Prezentacja tej właśnie ekspozycji w Pszczelej Woli ma wyjątkowy wymiar. Została ona otwarta podczas uroczystości poświęconej śp. prof. Leonowi Karłowiczowi ps. „Rydz”, którego osobista historia nierozerwalnie łączy dzieje Wołynia, walkę żołnierzy Armii Krajowej oraz powojenną historię Pszczelej Woli.

Prof. Leon Karłowicz był żołnierzem 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej, a po wojnie przez wiele lat pozostawał związany z Pszczelą Wolą jako pedagog i wychowawca kolejnych pokoleń młodzieży. Dlatego wystawa poświęcona wydarzeniom na Wołyniu nabiera w murach naszej szkoły szczególnego znaczenia – historia przedstawiona na jej planszach nie jest dla naszej społeczności historią odległą. Łączy się bezpośrednio z losami człowieka, którego pamięć tego dnia wspólnie uczciliśmy.

Otwarcie wystawy stanowiło również ważny element działalności edukacyjnej szkoły. Spotkanie z historią poprzez dokumenty, fotografie, biografie konkretnych osób i zachowane miejsca pamięci pozwala młodemu pokoleniu dostrzec, że za wielkimi wydarzeniami historycznymi zawsze stoją losy pojedynczych ludzi, ich rodzin i lokalnych społeczności.

Obecność przedstawicieli Instytutu Pamięci Narodowej oraz współautora ekspozycji nadała wydarzeniu szczególną rangę i stworzyła możliwość bezpośredniego spotkania z osobami, które zawodowo zajmują się badaniem, dokumentowaniem i upowszechnianiem wiedzy o wydarzeniach na Wołyniu.

Zapraszamy do odwiedzenia wystawy

Serdecznie zapraszamy uczniów, rodziców, mieszkańców Pszczelej Woli i okolic, absolwentów naszej szkoły oraz wszystkich zainteresowanych historią do obejrzenia wystawy „Wołyń 1943. Ofiary, relacje, miejsca pamięci”.

To ekspozycja, przy której warto zatrzymać się na dłużej. Pozwala nie tylko poszerzyć wiedzę historyczną, ale przede wszystkim spojrzeć na wydarzenia sprzed ponad osiemdziesięciu lat poprzez losy konkretnych ludzi i miejsca, które do dzisiaj przechowują pamięć o ich życiu i śmierci.

Pamięć o przeszłości jest naszym wspólnym zobowiązaniem. Zachowując ją i przekazując młodemu pokoleniu, sprawiamy, że historie ludzi, rodzin i miejsc nie odchodzą w zapomnienie.

Zapraszamy do Pszczelej Woli – do spotkania z historią, która pozostaje ważną częścią naszej wspólnej pamięci.